Av. Arb. Gizem Baykan
Bursa Barosu Sicil 3431 · TBB 106889
← Makaleler

Anlaşmalı boşanma: şartlar ve süreç

Aile hukuku · Bilgilendirme yazısı

Anlaşmalı boşanma, en az bir yıl süren bir evlilikte eşlerin boşanmanın sonuçları üzerinde baştan anlaşarak mahkemeden boşanma kararı almasıdır. Eşlerin birlikte başvurması ya da bir eşin diğerinin açtığı davayı kabul etmesi hâlinde evlilik birliği temelinden sarsılmış sayılır; hâkim eşleri bizzat dinler ve protokolü uygun bulursa boşanmaya karar verir (Türk Medeni Kanunu m. 166/3).

Bu yazıda anlaşmalı boşanmanın şartlarını, protokolde neler düzenlenmesi gerektiğini, duruşmanın nasıl geçtiğini, kararın ne zaman kesinleştiğini ve uygulamada sık görülen hataları anlatıyoruz.

Anlaşmalı boşanmanın şartları nelerdir?

Kanuna göre anlaşmalı boşanma için aşağıdaki şartların birlikte gerçekleşmesi gerekir:

Bu şartlardan biri eksikse dava anlaşmalı boşanma olarak sonuçlanmaz. Örneğin evlilik bir yılı doldurmadan açılan davada eşler her konuda anlaşmış olsa bile, boşanma ancak çekişmeli boşanmanın şartları ispatlanarak mümkün olur.

Bir yıllık süre nasıl hesaplanır?

Süre evlenme tarihinden başlar ve dava açıldığında dolmuş olmalıdır. Bir yılı doldurmadan dava açmak yerine sürenin dolmasını beklemek, davanın şart eksikliği nedeniyle uzamasını önler.

Bu şart, 2024’te değişen başka bir kuralla karıştırılmamalıdır: Boşanma davası reddedilip ret kararı kesinleştikten sonra bir yıl geçmesine rağmen ortak hayat yeniden kurulamamışsa, eşlerden birinin istemi üzerine boşanmaya karar verilir (TMK m. 166/4). Bu süre 7532 sayılı Kanunla üç yıldan bir yıla indirilmiştir; ancak bu hüküm anlaşmalı boşanmanın değil, reddedilen davadan sonra açılan yeni davanın şartıdır.

Protokolde hangi konular düzenlenir?

Protokol, boşanmanın tüm sonuçlarını açık ve uygulanabilir şekilde içermelidir. Belirsiz bırakılan konular sonradan ayrı uyuşmazlık doğurur. Genellikle şu başlıklar yer alır:

Nafaka konusunda güncel bir gelişme de vardır: Anayasa Mahkemesi, yoksulluk nafakasına ilişkin TMK m. 175’teki “süresiz olarak” ibaresini iptal etmiştir ve iptal kararı 30.6.2027’de yürürlüğe girecektir. Mevcut nafakaların durumunu yıllardır nafaka ödeyenler nafakayı kaldırabilir mi yazımızda ayrıca ele aldık.

Hâkim protokolü değiştirebilir mi?

Evet. Hâkim, tarafların ve çocukların menfaatlerini göz önünde tutarak protokolde gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir. Bu değişiklikler taraflarca da kabul edilirse boşanmaya hükmolunur (TMK m. 166/3). Eşlerden biri değişikliği kabul etmezse anlaşmalı boşanma kararı verilemez.

Uygulamada hâkimin en çok müdahale ettiği konu çocuklarla ilgili düzenlemelerdir. Çocukla kişisel ilişkinin hiç kurulmaması ya da iştirak nafakasından tamamen vazgeçilmesi gibi çocuğun yararına aykırı görünen hükümler, değişiklik istenmesine yol açabilir.

Duruşma nasıl geçer, eşlerin bizzat katılması şart mı?

Süreç, yetkili aile mahkemesine verilen dilekçe ve protokolle başlar. Yetkili mahkeme, eşlerden birinin yerleşim yeri ya da davadan önce son altı aydır birlikte oturdukları yer mahkemesidir (TMK m. 168). Bursa’da yaşayan eşler için bu, Bursa aile mahkemeleridir.

Kanun hâkimin eşleri bizzat dinlemesini şart koştuğu için eşlerin duruşmada şahsen bulunması gerekir; yalnız vekilin katılması bu şartı karşılamaz. Duruşmada hâkim her eşe boşanmak isteyip istemediğini, protokolü okuyup kabul edip etmediğini ve iradesini serbestçe açıklayıp açıklamadığını sorar.

Anlaşmalı boşanmada, tarafların ikrarlarının hâkimi bağlamayacağı yönündeki genel kural uygulanmaz (TMK m. 166/3). Yani eşlerin evliliğin temelinden sarsıldığına ilişkin ortak beyanı yeterlidir; ayrıca tanık veya delil ile ispat aranmaz.

Protokolün yazılı olarak hazırlanıp iki eş tarafından imzalanması ve dava dilekçesiyle birlikte ya da duruşmadan önce dosyaya sunulması, hâkimin düzenlemeyi duruşmadan önce incelemesine imkân verir. Duruşmada protokol okunur ve eşlere maddeleri kabul edip etmedikleri ayrı ayrı sorulur.

Çekişmeli dava anlaşmalı boşanmaya dönüşebilir mi?

Evet. Çekişmeli olarak açılmış bir davada eşler sonradan her konuda uzlaşırsa, bir eşin diğerinin davasını kabul etmesi ve protokolün sunulmasıyla dava anlaşmalı boşanma olarak sonuçlanabilir. Bunun için de evliliğin en az bir yıl sürmüş olması ve hâkimin eşleri bizzat dinlemesi gerekir.

Boşanmanın kendisi için dava açmadan önce arabulucuya başvurma şartı yoktur. Eşler protokolü kendi aralarında veya vekilleri aracılığıyla hazırlayabilir.

Boşanma kararı ne zaman kesinleşir?

Mahkemenin verdiği karar, gerekçeli kararın taraflara tebliğinden itibaren iki haftalık istinaf süresi içinde başvuru yapılmazsa kesinleşir (Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 345). Taraflar kanun yoluna başvurmaktan feragat ettiklerini bildirirse karar daha erken kesinleşebilir.

Boşanma, kararın kesinleşmesiyle hüküm doğurur ve nüfus kaydına işlenir. Anlaşmanın kâğıt üzerinde hazır olması ya da duruşmada karar verilmesi tek başına yeterli değildir.

Sık karşılaşılan hatalar

Boşanmadan doğan dava hakları, boşanma kararının kesinleşmesinden başlayarak bir yıl geçmekle zamanaşımına uğrar (TMK m. 178). Protokolde düzenlenmeyen bir talep varsa bu süre göz önünde tutulmalıdır.

Sık sorulan sorular

Anlaşmalı boşanma için evliliğin kaç yıl sürmesi gerekir?

Evliliğin en az bir yıl sürmüş olması gerekir (TMK m. 166/3). Süre evlenme tarihinden başlar ve dava açıldığında dolmuş olmalıdır.

Anlaşmalı boşanma duruşmasına eşlerin bizzat katılması şart mı?

Evet. Kanun hâkimin tarafları bizzat dinlemesini şart koşar; bu nedenle eşlerin duruşmada şahsen bulunması gerekir. Yalnız vekilin katılması yeterli değildir.

Hâkim anlaşmalı boşanma protokolünü değiştirebilir mi?

Evet. Hâkim tarafların ve çocukların menfaatine göre gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir. Değişiklikler iki eş tarafından da kabul edilirse boşanmaya karar verilir.

Anlaşmalı boşanma kararı ne zaman kesinleşir?

Gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki haftalık istinaf süresi içinde başvuru yapılmazsa karar kesinleşir. Taraflar kanun yoluna başvurmaktan feragat ederse kesinleşme daha erken olabilir.

İlgili yazılar

Bireysel durumunuz için

Bu yazı genel bilgilendirme niteliğindedir ve hukuki tavsiye oluşturmaz; mevzuat ve uygulama zaman içinde değişebilir. Somut uyuşmazlığınızın değerlendirilmesi için ana sayfadaki iletişim bölümünden görüşme talebinde bulunabilirsiniz.

Tüm makaleler Ana Sayfa KVKK Gizlilik Çerez